حتماً شما هم بارها این موضوع را که تعداد دستگاههای MRI در تهران، پنج برابر لندن است، شنیدهاید. تجهیزات پزشکی سرمایهای که به خودی خود موجب افزایش تقاضای القایی در جامعهشده و بار هزینههای بیمه و نظام سلامت را افزایش دادهاست. با چنین پیشفرض ذهنی اگر متوجه شوید وزارت بهداشت طی یکی، دو سال اخیر از سازمان بهداشت جهانی دو وام ۴۵ و ۹۰ میلیون دلاری دریافت کرده و این وامها صرف خرید تجهیزات پزشکی همچون MRI و سی تی اسکن شدهاست، چه چیزی به ذهن شما متبادر خواهد شد؟! این مسئله، اما واقعیت دارد. از محل وام ۹۰ میلیون دلاری بانک جهانی به وزارت بهداشت، ۴۲ دستگاه امآرآی، ۱۳ دستگاه سیتیاسکن ۱۲۸ اسلای و دو دستگاه سیتیاسکن ۲۵۶ اسلای خریداری شده و قرار است از نیمه دوم اسفند ۱۴۰۱ به تدریج وارد کشور شود. بخش دوم وام ۹۰ میلیون دلاری هم برای تقویت شبکههای آزمایشگاهی کشور اختصاص دادهشده و بر همین اساس، بالغ بر هزارو۲۰۰ قلم ملزومات آزمایشگاهی مورد نیاز به شکل مناقصه خریداری و از فروردین ۱۴۰۲ از کشورهای اروپایی و چین وارد شده و بر اساس نظام سطحبندی و شاخصهای جمعیتی توزیع خواهد شد. حالا سؤال اینجاست این وام که بنا بوده برای مبارزه با کرونا صرف شود، چرا باید صرف خرید تجهیزاتی شود که طبق اعلام بسیاری از مسئولان و چهرهها در سالهای گذشته، در حال حاضر از این دستگاهها زیادی هم داریم؟! بگذریم از اینکه طبق دستورالعملهای جهانی، سیتی و اشعه ایکس نباید به عنوان ابزار خط اول برای تشخیص یا غربالگری کرونا استفاده شوند.
وقتی قرار است وامی بگیریم، قطعاً باید این وام را در حوزه مخارج ضروری هزینه کنیم، اما پیشینه ما در حوزه وامهایی که از صندوقهای بینالمللی میگیریم، چندان هم خوب نیست. به طور نمونه ما بابت اجرای سیاستهای تحدید جمعیت توانستیم از بانک جهانی وام بگیریم. حالا هم پای وامهای دیگری در میان است؛ وامهایی که البته بنا بوده صرف مبارزه با کرونا شود، اما در عمل صرف خرید تجهیزات پزشکی و آزمایشگاهی شدهاست.
تورم تجهیزات بیمارستانی
تورم تجهیزات پزشکی سرمایهای در کشور موضوعی است که پیش از این بارها در رسانهها مورد توجه قرار گرفتهاست. ابراهیم متولیان، رئیس اسبق مرکز هماهنگی اقتصادی وزارت بهداشت گفته بود تعداد دستگاههای MRI در تهران بیش از پنج برابر لندن است که عمده آن در بخش خصوصی است. سعید کریمی، معاون درمان وزارت بهداشت میگوید: «تقریباً همه بیمارستانهای بالای ۱۰۰ تختخوابی کشور، دستگاه سیتیاسکن دارند. البته طی یک تا دو سال اخیر بالای ۱۵۰ دستگاه سیتیاسکن در کشور توزیع شدهاست و در همین مدت یکسال گذشته که من در معاونت درمان وزارت بهداشت هستم، بیش از ۳۰ دستگاه سیتیاسکن به مراکز درمانی تحویل داده شدهاست.»
از سوی دیگر میدانیم در بسیاری از کشورهای پیشرفته اروپایی مردم باید ماهها در نوبت خدمات پاراکلینیکی باقی بمانند. تازه این در شرایطی است که پزشک معتمد بیمه تجویز این خدمت را تأیید کند. در ایران، اما در تهران و شهرهای بزرگ آنقدر تجهیزات پاراکلینیکی وجود دارد و آنقدر این خدمات برای بیماران تجویز میشود که گاهی وقتها از روابط پزشکان با مراکز خدمات پاراکلینیکی پرده برداشته میشود و از سوی دیگر بیتوجهی پزشکان به معاینه و علائم بالینی بیمار برای تشخیص بیماری به چالشی بزرگ در نظام سلامت تبدیل شدهاست. در چنین شرایطی است که واردات تجهیزات پزشکی با وام سازمان جهانی بهداشت سؤالات و ابهامات متعددی را ایجاد میکند.
ماجرای وامهای جهانی از زبان وزارت بهداشت
حمید اسدی، معاون مرکز هماهنگی اقتصادی وزارت بهداشت درباره این وامها اینگونه توضیح میدهد: «همزمان با شروع پاندمی کرونا در جهان، نیاز کشورها به خرید و تأمین تجهیزات کرونایی شدت گرفت و ایران نیز در مرحله اول توانست یک وام ۴۵ میلیون دلاری بابت خرید تجهیزات مورد نیاز مبارزه با کرونا از بانک جهانی دریافت کند.»
به گفته وی، نیاز به توسعه زیرساختهای حوزه سلامت کشور در مبارزه با کرونا باعث شد وزارت بهداشت بار دیگر برای دریافت وام از بانکجهانی اقدام کند. بر همین اساس، ۹۰ میلیون دلار برای خرید تجهیزات مورد نیاز در مبارزه با کرونا، از بانک جهانی دریافت شد.
اسدی با اشاره به دریافت وام بانک جهانی از طریق سازمان جهانی بهداشت افزود: «دریافت این وام منجر به عقد سه قرارداد شد. به طوری که وزارت اقتصاد با بانک جهانی، قراردادی امضا کرد و قرارداد دوم نیز فیمابین سازمان جهانی بهداشت، بانک جهانی و وزارت بهداشت برای خرید تجهیزات امضا شد.»
معاون مرکز هماهنگی اقتصادی وزارت بهداشت ادامه داد: «در همین راستا کارگروهی تشکیل و دبیرخانه کمیته اعتبارات بینالملل ریاست جمهوری و معاونت توسعه مدیریت و منابع وزارت بهداشت، بر انجام امور نظارت دارند.»
اسدی با عنوان این مطلب که نیازهای حوزه سلامت از طریق معاونتهای وزارت بهداشت جمعآوری شد، افزود: «تقویت شبکه آزمایشگاهی و توسعه درمان در راستای مبارزه با کرونا، از اهداف دریافت وام دوم از بانک جهانی بود.»
وی با تأکید بر این موضوع که نیازهای وزارت بهداشت به بانک جهانی اعلام و در لیست خرید قرار گرفت، تصریح کرد: «تجهیزات مورد نیاز وزارت بهداشت به صورت مستقیم و غیرمستقیم در ارتباط با مبارزه با کرونا قرار داشت که به تأیید بانک جهانی رسید.»
معاون مرکز هماهنگی اقتصادی وزارت بهداشت ادامه داد: «نتایج ارزیابیشده توسط بانک جهانی، به سازمان جهانی بهداشت اعلام شد و در پی آن برای خرید تجهیزات، مناقصه بینالمللی برگزار شد.»
اسدی در ادامه به پیشنهاد وزارت بهداشت برای دریافت وام سوم از بانک جهانی اشاره کرد و گفت: «وام سوم را برای تکمیل شبکه آزمایشگاهی کشور نیاز داریم. پیشنهاد ما به بانک جهانی ۲۰۰ میلیون دلار است.»
وی در پاسخ به این سؤال که آیا امکان خرید تجهیزات از داخل کشور با وام بانک جهانی وجود نداشت، گفت: «این اقدام به ضرر کشور خواهد بود، زیرا ما بر اساس دلار و یورو خرید میکنیم که اگر میخواستیم تبدیل به ریال کنیم، هزینههای ما افزایش مییافت. ضمن اینکه بخشی از خریدهای ما، تولید داخل ندارد.»
تجویز غیر ضروری ۸۵ درصد ام آر آی و سیتی اسکنها
به گفته دکتر علی اکبر بهرامیفر، عضو انجمن رادیولوژی ایران، حدود ۸۵ درصد تجویزهای ام آر آی و سیتی اسکن در کشور با استانداردهای علمی مطابقت نداشته، نیاز به تجویز نبوده و جواب آنها منفی است. طبق اظهارات معاون وزیر بهداشت، اکثر بیمارستانهای بزرگ کشور این دستگاهها را در اختیار دارند. در چنین شرایطی خرید ۴۲ دستگاه ام آر آی، ۱۳ دستگاه سیتی اسکن ۱۲۸ اسلای و دو دستگاه سیتی اسکن ۲۵۶ اسلای چه توجیهی میتواند داشتهباشد؟!
